Effectief leiderschap en complexiteit

Over emergent bewustzijn en emergent leiderschap voor systeemverandering.

Leiderschap en complexiteit

Leiderschap is een heet onderwerp waarover veel wordt gesproken en geschreven. Een belangrijke reden hiervoor is gelegen in het feit dat de huidige complex dynamische omgeving een andere vorm van leiderschap vereist dan de leiderschapsstijl die we in het verleden toegepast hebben. We zijn op zoek naar nieuw leiderschap, leiderschap dat effectief is voor het samenwerken in een complex dynamische omgeving. Effectief leiderschap in complexiteit vraagt van ons om complexiteit te omarmen waarbij we ons tevens als vitaal onderdeel van de complex dynamische omgeving zien. Alleen dan kan effectief leiderschap in complexiteit ontstaan en wel als emergent verschijnsel.

Emergentie

Emergentie is de creatie van een nieuwe orde, het ontstaan van nieuwe eigenschappen en structuren van complexe systemen. Het ontstaan van een nieuwe orde is nodig om een vitaal onderdeel van een complexe omgeving te kunnen zijn. Emergentie geeft het systeem de eigenschappen die niet aanwezig zijn in de onderdelen. Dankzij deze kenmerken van emergentie is het systeem als geheel meer dan de som der delen. Voorbeelden van emergentie betreffen vaak (collectieve) gedragingen, vormen en structuren. Maar het is ook van toepassing op bewustzijn en leiderschap. Met bewustzijn en leiderschap van één of enkele personen kom je er niet in complexiteit, het gaat om het collectief.

Emergent bewustzijn

Emergent bewustzijn ontstaat in de intersubjectieve relaties en responsieve interacties tussen de deelnemers. Denk aan het bewustzijn van de rol en betekenis van het samenwerkingsverband in het grotere geheel (purpose) en van de noodzaak om te ontwikkelen en veranderingen door te voeren (zelforganisatie) in afstemming met de omgeving (co-evolutie). Het bewustzijn een vitaal onderdeel te zijn van de omgeving is daarom ook te beschouwen als een emergent verschijnsel van het systeem.

Emergent leiderschap

Ook effectief leiderschap is een emergent verschijnsel dat ontstaat in de onderlinge dynamiek van de deelnemers in het systeem. Complexiteit vereist dat de rol van leiderschap bij het systeem ligt. Emergent leiderschap gaat dus niet primair over deelnemers maar over verbindingen en interacties tussen de deelnemers. Net als bij emergent bewustzijn zijn de deelnemers bij emergent leiderschap ‘slechts’ onderdeel van de juiste condities. Deelnemers dragen op organische wijze bij aan het leiderschap, als in een dans van leiden en volgen.

Systeemverandering

In levende systemen vindt er een constant stroom van emergentie plaats. Dit is van groot belang voor veranderingen en aanpassingen van het systeem in relatie tot de omgeving. Het levende systeem dient hiervoor te beschikken over emergent bewustzijn en emergent leiderschap. Aan de basis van deze emergente verschijnselen liggen dus de verbindingen en interacties tussen de deelnemers van het systeem. Vandaar dat het doorbreken van patronen in de relationele en mentale aspecten van het systeem zo belangrijk is voor een verandering van het systeem. Met name het samenspel van relationele en mentale veranderingen geeft de beste conditie (‘pre-emergence’) voor een daadwerkelijke systeemverandering bij de toenemende complexiteit waarin we ons als onderdeel bevinden.

Voor nadere informatie voor emergentie en nieuwe patronen voor systeemverandering, zie blogartikel ‘Complexiteit doorzien: ‘No solution, only evolution’’ en blogartikel ‘No solution, only evolution ….. het vervolg’.